Özelleştirme sürecinde olan ve sermayesinin yüzde 100'üne Hazine'nin sahip olduğu bilinen Halk Bankası'nın, 15 bin 674 sürpriz ortağı çıktı. Bugün Türk bankacılık sistemi içerisinde 27 milyar YTL aktif büyüklükle 6'ıncı sırada bulunan Halk Bankası'na, 1950 yılında çıkarılan kuruluş yasası gereğince o yıllarda para yatıran bu ortakların varlığının, olası bir blok satıştaki haklarının ne olacağı ise merak konusu. 1950 yılında bankada yüzde 50'yi bulan payları, aradan geçen sürede sermaye artırımlarına katılımları engellendiği için 10 milyonda 3'e gerileyen bu ortakların haklarının gasp edildiği belirtiliyor. Başta Kamu Bankaları Ortak Yönetimi Eski Başkanı Zeki Sayın olmak üzere yetkililer, aradan geçen bunca yılda bu ortakların hiçbir şekilde kâr payı da alamadıklarını kaydediyor.

1950 yılında Halk Bankası'nın kuruluş yasasında yapılan değişiklikle bankanın herhangi bir yerde şube açabilmesi için o yöredeki halkın belirli miktarlarda banka sermayesine katkıda bulunması zorunlu hale getirilir. Bu politikanın sonucunda da sayıları 15 bin 674'ü bulan esnaf, çiftçi, tüccar, öğretmen, kısacası Türkiye'nin dört bir yanından her meslekten vatandaş ellerindeki parayı yatırarak Halkbankası'na ortak olur. Ancak daha sonraki yıllarda sermaye artırımlarında rüçhan hakları (yeni hisse satınalma hakları) kısıtlandığı için payları yüzde 50'den on milyonda 3'e gerileyen bu 15 bin 674 ortağın birçoğunun adresi bulunamıyor.

Ortakların rüçhan haklarını kullanamamaları nedeniyle paylarının eridiğini belirten Zeki Sayın, "Yapılan sermaye artırımlarının hiçbirinde ortakların rüçhan hakkı kullanmasına müsaade edilmemiş. Bunun sonucunda da bu ortakların Halk Bankası'ndaki payları on milyonda 3'e gerilemiş. Halk Bankası'nın yüzde 99.999996207'si ise Hazine'ye geçmiş" dedi.

16 bin ortağın varlığı tanınmadı

Halk Bankası'nın esasen yüzde 100'ünün Hazine'ye ait olmadığını savunan bir yetkili ise sermaye artırımlarında 15 bin 674 ortağın rüçhan hakkı kullanmasına izin verilmediği için paylarının Hazine'ye geçtiğini söyledi. Bu ortakların varlığının hukuken tanınmadığını vurgulayan yetkili, "1980 yılında Kamu İktisadi Teşekkülleri ile ilgili olarak çıkarılan 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yüzde 100'ü Hazine'ye ait olan şirketler KİT tanımlaması içerisine alındı. Halkbankası'da bu KİT'lerin içerisine dahil edildi. Dolayısıyla 15 bin 674 ortağın varlığı hukuken tanınmadı. Bu durumda da bu insanlar ellerinde hisse senetleri olmasına rağmen bir şey yapamadılar" açıklamasında bulundu.

Hazine bu ortakların haklarını gasp etti

Halk Bankası'nda anonim şirket kurallarına uyulmadığını belirten Zeki Sayın da şunları söyledi; "Bir anonim şirket statüsü içerisinde düzenli olarak rüçhan hakkının kullanılması için tebliğler yapılsaydı, defterler güzel korunmuş ve yazılmış olsaydı, adresler her yıl yenilenseydi bugün çok ortaklı güçlü bir banka ortada olurdu. Hazine resmen bu ortakların haklarını gaspetmiş." Rüçhan hakkının kullandırılmadığı dönemlerde bu ortaklardan bazılarının davalar açtığı ancak bir sonuç elde edemediği bildirildi.

3 bin kişinin adresi bulunabildi

Halk Bankası yönetimi 2003 yılında bu ortakların bulunması için gazete ilanları veriyor. Yapılan araştırmalar sonucunda 15 bin 674 ortaktan ancak 3 bine yakının adresi bulunabiliyor. 2003 yılında yaptıkları genel kurula bu ortakları davet ettiklerini vurgulayan Zeki Sayın, "Ancak 15 bin 674 kişiyi bulma imkanımız olmadı, birçoğunun adresi yok. İlanlar verdik, 2.500-3.000 kişiye ancak ulaşılabildik. Bunların da sadece 250 tanesi genel kurula gelebildi" diye konuştu. 

Ortak olduğu parayla bugün inek boynuzu bile alamıyor

Genel kurula katılanlardan birinin Zeki Sayın'a anlattığı ise durumun vahametini ortaya koyuyor. Genel kurula katılan yaşı ilerlemiş bir ortak Zeki Sayın'a "Benim ortak olmak için o tarihte verdiğim para ile iki tane inek alınıyordu. Bugün elimdeki hisseler ile bir ineğin boynuzunu dahi alamaz durumdayım. Böyle şey mi olur" der. Zeki Sayın, bu duruma tepkisini "Hakikaten üzücü bir durum. Devlet resmen bu ortakların haklarını gasp etmiş" sözleriyle dile getiriyor.

Blok satışı planlanan Halkbank için yerli ve yabancılar savaşıyor

Halkbank özelleştirmesinde süreç hızlı başladı. Özelleştirme İdaresi ile görüşen yerli ve yabancı potansiyel yatırımcıların çoğu, blok satış ihtimalini öne çıkarıyor. Halkbank özelleştirmesinde danışman konsorsiyumla ilk toplantı yapıldı. Hazine Müsteşarlığı, Halkbank özelleştirmesinde Telekom’da olduğu gibi özel kanunla hareket edilmesini istiyor. Blok satış yapılırsa, ihale komisyonunda Özelleştirme İdaresi’nin yanı sıra, Hazine ve Halkbank’tan da üyeler olması öneriliyor. Blok satış ihalesi olması durumunda muhtemel alıcıların konumu üzerinden analizler yapılıyor.

İlk grupta Türkiye’ye girmek isteyen Amerika ve Avrupa Birliği menşeli bankalar yer alıyor. İkinci grupta Türkiye’de daha önce banka alıp sıralamadaki yerini beğenmeyen ve daha fazla büyümek isteyen yabancı bankalar var. Üçüncü grupta ise yerli bankalar var. İş Bankası ve Akbank gibi büyümek isteyen bu bankalar önemli bir potansiyel olarak görülüyor. Son grupta ise General Electric-Garanti gibi yerli yabancı ortaklıklar bunuyor. Bu grupta ihaleye konsorsiyum olarak gireceklerin yanına finansal yatırımcılar da dahil edilecek. Kuveyt ve Dubaililerin bu kapsamda yanına bir operatör alarak ya da yerli veya yabancı ortakla ihalede yer alabileceği belirtiliyor.

Rakamlarla Halkbankası
	Milyar YTL
Toplam aktifler	27,1
Mevduatlar	20,9
Krediler	6,2
Takipteki alacaklar	1,2
Net kâr	0,531
Şube sayısı	553
Personel sayısı	11,472
* Milyar YTL