Chicago Üniversitesi Finans Bölümü Başkanı Prof. Dr. Vefa Tarhan, Türk özel sektörünün döviz riski alarak kumar oynadığını belirterek,"Özel sektörün çığ gibi büyüyen dış borcu bankaları da vuracak.
Dış borcunu ödeyemeyince zarara giren özel şirketler, Türk bankalarına da borçlarını ödeyemeyecek. Dünyadaki krizden Türkiye'nin etkilenmemesi mümkün değil" dedi.
Forum İstanbul toplantıları için İstanbul'a gelen Tarhan, ABD'den başlayan ve dünyayı etkileyen mortgage krizinin Türkiye'ye etkisini değerlendirdi. Yaşanmakta olan krizin likidite krizi değil, likidite bolluğundan yaşanan bir kriz olduğunu belirten Tarhan, "İnternet balonu, gayrimenkul balonu oldu, şimdi sıra emtiada. Gıda ve tahıl fiyatlarını açıklayabilen hiçbir arz talep denklemi yok" dedi. Türkiye'nin global krizden etkileneceğini ancak henüz tsunaminin Türkiye'ye çarpmadığını kaydeden belirten Tarhan, "Ama çarpacak. Bu kriz değişik bir kriz. Son 15 yıldır dünya şanslı bir dünyaydı. Bundan Türkiye dahil herkes faydalandı. Şimdi durum değişiyor" diye konuştu.
En büyük tehlike özel sektör borçları
Türkiye'yi bekleyen tehlikelerden en büyüğünün özel sektörün dış borcu olduğunu kaydeden Tarhan, özel sektörün döviz riskiyle kumar oynadığını ifade etti. Tarhan, 158 milyar dolar dış borcu bulunan özel sektörün herhangi bir kur değişiminde büyük zararlar alacağını belirten Tarhan şunları söyledi: "Bunu Türk şirketleri dışarıdan para bulabiliyor, ne güzel diye de değerlendirebilirsiniz. Ama bu bir kumardır. Dış piyasalarda kredi bulmak iyi ama bu sürdürülebilir bir şey olursa iyidir. Adam ABD şirketine kredi verirken tereddüt ediyorsa, bunu da düşünmek lazım. Ayrıca bu şirketlerin aldıkları borcun vadesi dolduğunda, tekrar verecek mi, ileride bulabilecek mi bu krediyi? Özel sektör dışarıdan para bulamazsa hedge fonlar kaçarsa doğrudan yabancı yatırımlar düşerse Türkiye'de etkilenecek."
Türkiye yüzde 3 büyürse başarıdır
2009 yılında Türkiye'nin yüzde 3 büyümesinin bir başarı olacağının altını çizen Vefa Tarhan, enflasyonun da bu süreçte kötü etkileneceğini söyledi. Tarhan, YTL'nin değerinin yüksek olması, hedge fonların kaçması ve cari açığın Türkiye'nin en büyük kırılma noktaları olduğunu belirterek, Türkiye'nin krizi az hasarla atlatabilmesi için yeni hamleler yapması gerektiğine dikkat çekti. Türkiye'de tasarruf oranının artması gerektiğini ifade eden Tarhan, yeni türev ürünlerin çıkarılması gerektiğini belirterek "Örneğin, ABD'deki gibi bir sistemle çalışanların maaşından vergi almayıp bir miktar kesintiyi emekliliği için ayırabilirsiniz. Hisse senedine çevrilebilir tahviller çıkarılabilir. Türkiye'nin tasarrufunu artırması gerekiyor" dedi.
Küresel dünyada yaşanmakta olan kriz gibi bir çok şokun yaşanacağını anlatan Vefa Tarhan, krizin daha da derinleşmesinin sebeplerinden birinin de Amerikan Merkez Bankası FED olduğunu söyledi. Merkez bankalarının krizin reel sektöre taşmaması için sürekli para enjekte ettiğini ve faizleri düşürdüğünü söyleyen Tarhan, şöyle devam etti: "Ama maalesef bu problemi çözmüyor, erteliyor ve krizi daha da büyütüyor. Merkez bankaları bu duruma karışmamalı. Reel sektöre faturasını ödetmeli. Nezleyi çözmüyor, zatürree haline getiriyorlar. Likidite bolluğunu nasıl likiditeyi daha da artırarak çözebilirsiniz? Problem zaten bol olması, menkul ve gayrimenkul fiyatlarının yüksek olması dolayısıyla getirinin düşük olması, bundan dolayı da insanların saçma davranışları. FED'in öğrenmesi gereken bu. Problemler olduğu zaman anında faturasını ödeyeceksiniz. Bu artık güven krizi haline de geldi."
